«Máximo José Kahn Nussbaum, los sefardíes de Grecia y la Representación Diplomática de España en Atenas durante la Guerra Civil Española»
Στις 3/3/2026 στο Ινστιτούτο Θερβάντες της Αθήνας, η Πρεσβεία της Ισπανίας παρουσίασε το βιβλίο «Máximo José Kahn Nussbaum, los sefardíes de Grecia y la Legación de España en Atenas durante la Guerra Civil española», («Máximo José Kahn Nussbaum, οι Σεφαραδίτες της Ελλάδας και η Διπλωματική Αντιπροσωπεία της Ισπανίας στην Αθήνα κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου») της Δρ. Matilde Morcillo Rosillo. Μια ιστορία διπλωματίας και κοινής μνήμης.
Η παρουσίαση του δίγλωσσου έργου πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του Υπουργείου Εξωτερικών της Ισπανίας, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Θερβάντες, την Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo (AECID), καθώς και την Πρεσβεία της Ισπανίας στην Αθήνα, μεταξύ άλλων.
Το βιβλίο, καρπός πολυετούς έρευνας, αναλύει σε βάθος τη ζωή και το έργο του Máximo José Kahn Nussbaum, Ασκεναζί Εβραίου γερμανικής καταγωγής, πολιτογραφημένου Ισπανού, γεννημένου το 1897 στη Γερμανία. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Εβραίους διανοουμένους και συγγραφείς του 20ού αιώνα.
Το έργο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διπλωματική του δράση στην Ελλάδα: Από τον Απρίλιο του 1937 ως Πρόξενος της Ισπανίας στη Θεσσαλονίκη, έως τον Μάιο του 1938 ως Επιτετραμμένος στην Αθήνα. Κατά την άφιξή του στη Θεσσαλονίκη, κατέγραψε την κατάσταση του Προξενείου και το έργο των υπαλλήλων του, ιδιαίτερα του υποπροξένου Salomón Ezrati, καθώς και τον αντίκτυπο του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου στην Ελλάδα.
Το βιβλίο εξετάζει επίσης την περίοδο που είναι γνωστή ως «Διπλωματική Κρίση στην Αθήνα», όταν στην ισπανική διπλωματική αποστολή υπηρετούσε επίσης ο διπλωμάτης Sebastián Romero Radigales, ο οποίος είχε δηλώσει εκπρόσωπος των εθνικιστών του Francisco Franco.
Το 1936, ο Kahn πέτυχε συμφωνία μεταξύ Ισπανίας και Ελλάδας για την αναγνώριση της ισπανικής υπηκοότητας σε 144 σεφαραδίτικες οικογένειες της Θεσσαλονίκης, που διασώθηκαν χάρη σ' αυτό το μέτρο κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής.
Ο Romero Radigales αναγνωρίστηκε το 2014 από το Yad Vashem ως «Δίκαιος των Εθνών», ύστερα από αίτημα του επιζώντα Ισαάκ Ρέβαχ, για τη συμβολή του στη διάσωση τουλάχιστον 600 Εβραίων της Θεσσαλονίκης.
Την εκδήλωση χαιρέτισε η διευθύντρια του Ινστιτούτου Θερβάντες της Αθήνας, Coral Martínez Iscar, η συγγραφέας, ο Υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Λοβέρδος, καθώς και ο Γενικός Διευθυντής του Centro Sefarad-Israel, José Eugenio Thovar Lozano.
Ο Υφυπουργός Εξωτερικών, μετά τον χαιρετισμό του, αναγνώρισε ότι, αν και εκτιμά την ισπανική γλώσσα, δεν τη μιλά. Τόνισε τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι εβραϊκές κοινότητες στην Ελλάδα, αναφέροντας τόσο τη Θεσσαλονίκη όσο και τα Ιωάννινα, όπου υπάρχει μια ρωμανιώτικη κοινότητα που επέζησε του Ολοκαυτώματος. Υπογράμμισε ότι οι Σεφαραδίτες της Ελλάδας δημιούργησαν ακμάζουσες κοινότητες και αποτέλεσαν παράδειγμα δημιουργικότητας και προσφοράς.
Επιπλέον, υπενθύμισε ότι από το 2012 το Υπουργείο Εξωτερικών έχει ορίσει Ειδική Απεσταλμένη για την καταπολέμηση του Αντισημιτισμού και την προάσπιση της Μνήμης του Ολοκαυτώματος, εκφράζοντας την ικανοποίησή του για την παρουσία στην εκδήλωση της πρέσβεως Χρυσούλας Αλειφέρη. «Η σταθερή μας θέση είναι ότι ο αντισημιτισμός, όπως και κάθε μορφή φασισμού και ρατσισμού, δεν μπορεί να γίνει ανεκτός ούτε στην Ελλάδα ούτε σε καμία άλλη χώρα», δήλωσε, προσθέτοντας ότι το έργο του Kahn αποδεικνύει πως «η διπλωματία μπορεί να γίνει βαθιά ανθρωπιστική».
Ο Γενικός Διευθυντής του Centro Sefarad-Israel ευχαρίστησε για την παρουσία τους τα μέλη των εβραϊκών κοινοτήτων, επισημαίνοντας τη συμβολική σύμπτωση της εκδήλωσης με τη γιορτή του Purim: «Βρισκόμαστε εδώ επίσης για να αναδείξουμε και να τιμήσουμε έναν Ισπανό διπλωμάτη του οποίου το έργο επέτρεψε τη διάσωση μεγάλου αριθμού ζωών», είπε, ενώ παράλληλα συνεχάρη την ιστορικό Matilde Morcillo για το έργο της.
Μεταξύ των παρευρισκομένων ήταν ο Πρέσβης της Ισπανίας, Jorge Domecq Fernández de Bobadilla, οι Πρέσβεις της Βραζιλίας, της Αργεντινής και της Χιλής, ο Διευθυντής του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Ηλίας Φρεζής και η ιστορικός τέχνης, δημιουργός της Συλλογής Αρχείων AMAA (Voces de los Sefardíes de Grecia), Angela Arbelaez.
Ένας φόρος τιμής σε μια εμβληματική μορφή της σεφαραδίτικης ιστορίας και σε ένα διπλωματικό έργο με ανθρωπιστικό αποτύπωμα, διαχρονικής σημασίας. Τις ευχαριστίες μας στην Καθηγήτρια Matilde Morcillo και σε όλους τους διοργανωτές της εξαιρετικής αυτής εκδήλωσης, όπου η Μνήμη τιμά και θυμάται. Μέσα από τα βιβλία, τον πολιτισμό και την τέχνη οικοδομούμε διάλογο.
«Máximo José Kahn Nussbaum, los sefardíes de Grecia y la Representación Diplomática de España en Atenas durante la Guerra Civil Española»Ayer, en el Instituto Cervantes de Atenas, la Embajada de España presentaron el libro «Máximo José Kahn Nussbaum, los sefardíes de Grecia y la Legación de España en Atenas durante la Guerra Civil española», de la Dra. Matilde Morcillo Rosillo. Una historia de diplomacia y memoria compartida.La presentación de esta obra bilingüe tuvo lugar en Atenas por iniciativa del Ministerio de Asuntos Exteriores de España en colaboración con el Instituto Cervantes, la Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo AECID así como la Embajada de España en Atenas, entre otros.El libro, fruto de años de investigación, analiza en profundidad la vida y obra de Máximo José Kahn Nussbaum, judío asquenazí de origen alemán, nacionalizado español y nacido en 1897 en Alemania. Fue uno de los intelectuales y escritores judíos más destacados del siglo XX.La obra pone especial énfasis en su actividad diplomática en Grecia: desde abril de 1937 como Cónsul del Gobierno Republicano en Salónica hasta mayo de 1938 como Encargado de Negocios en Atenas. A su llegada a Salónica documentó la situación del Consulado y la labor de sus funcionarios, especialmente del vicecónsul Salomón Ezrati, así como el impacto de la Guerra Civil Española en Grecia.El libro también aborda el período conocido como la «Crisis Diplomática en Atenas», cuando en la Legación española ejercía asimismo el diplomático Sebastián Romero Radigales, quien se había declarado representante de los nacionalistas de Francisco Franco.En 1936, Kahn logró un acuerdo entre España y Grecia para el reconocimiento de la nacionalidad española a 144 familias sefardíes de Salónica. Gracias a esta medida, dichas familias se salvaron durante la ocupación nazi. Por su parte, Romero Radigales fue reconocido en 2014 por Yad Vashem como «Justo entre las Naciones», tras la petición del superviviente Isaac Revah, por haber contribuido al rescate de al menos 600 judíos de Salónica.El acto fue inaugurado por la directora del Instituto Cervantes de Atenas, Coral Martínez Iscar. Intervinieron la autora, el Viceministro de Asuntos Exteriores de Grecia, Giannis Loverdos, y el Director General del Centro Sefarad-Israel, José Eugenio Thovar Lozano.El Viceministro, tras su saludo protocolario, reconoció que, aunque aprecia la lengua española, no la habla. Destacó el importante papel desempeñado por las comunidades judías en Grecia, mencionando tanto a Salónica como a Ioánnina, donde existía una relevante comunidad romaníota. Subrayó que los sefardíes crearon comunidades florecientes en territorio griego y constituyeron un ejemplo de creatividad y contribución.Asimismo, recordó que desde 2012 el Ministerio de Asuntos Exteriores de Grecia cuenta con un Enviado Especial para la lucha contra el antisemitismo y la preservación de la memoria del Holocausto, expresando su satisfacción por la presencia de la Embajadora Chrysoula Aliferi en el acto. «Nuestra posición firme es que el antisemitismo, así como cualquier forma de fascismo y racismo, no puede ser tolerado ni en Grecia ni en ningún otro país», afirmó, añadiendo que la labor de Kahn demuestra que «la diplomacia puede convertirse en profundamente humanitaria».El Director General del Centro Sefarad-Israel agradeció la presencia de miembros de las comunidades judías y señaló la coincidencia simbólica de la presentación con la festividad de Purim.Entre los asistentes se encontraban el Embajador de España, Jorge Domecq Fernández de Bobadilla, así como los Embajadores de Brasil, Argentina y Chile; el Director del Consejo Central de las Comunidades Judías de Grecia, Elias Frezis; y la historiadora del arte y custodio de la Colección de Archivos AMAA (Voces de los Sefardíes de Grecia), Angela Arbelaez - Frezis Un homenaje a una figura clave de la historia sefardí y a una obra diplomática con una huella humanitaria de alcance duradero. Nuestros agradecimientos a la Profesora Matilde Morcillo y a todos los organizadores de este excelente evento donde la Memoria honra y recuerda, Ángela Arbeláez
#Diplomacia #España #Grecia #Sefardies #Matilda_Morcillo #Historia